dinsdag 23 december 2014

Vraagtekens bij column over religie

In het Financieel Dagblad is maandag 22 december een column geplaatst van Annemarie van Gaal. In deze column, die ook hier te lezen is, betoogt zij dat religie innovatie dempt, maar dat een hoge mate van innovatie en wetenschap in een land religie ook verzwakt. Een mooie stelling die het verdient om op waarheid gecheckt te worden. Goed is het om te weten dat zij van mening is dat de wereld een betere plek zou zijn zónder religie. Het lied Imagine van John Lennon zal haar dan wel aanspreken.

Maar laat ik bij het begin van de column beginnen. Wanneer Annemarie van Gaal terugblikt op 2014 dan is één van haar eerste gedachten de opkomst van ISIS. Een groepering die zij later aanduidt met IS. Deze naamsverandering vond inderdaad plaats in het afgelopen jaar, maar dat zij beide namen gebruikt zegt ook iets over de column. Namelijk dat deze onzorgvuldig is. 
Na het benoemen van ISIS heeft ze het ineens over religie. Een hele snelle stap, want hiermee suggereert ze dat ISIS staat voor de islam. Wie het afgelopen jaar geluisterd heeft naar in Nederland wonende moslims, die zal ook gehoord hebben dat vele moslims betogen dat ISIS niets met de islam van doen heeft. Annemarie van Gaal gaat hier heel kort door de bocht en het eerste vraagteken bij deze column wordt gezet.
Vervolgens trekt ze de lijn van de islam door naar andere religies, zoals het christendom, het boeddhisme en het hindoeïsme. Deze totaal verschillende religies veegt ze op één hoop met de opmerking dat armoede, ziekte en onheil beter te accepteren zijn als we overtuigd zijn dat het Gods wil is. Hier laat Annemarie van Gaal zien dat ze niets van religies weet. Want het boeddhisme is wel een religie, maar geen godsdienst. Het kent namelijk geen goden. Waarbij het hindoeïsme juist vele goden kent. Een boeddhist zal in ieder geval armoede, ziekte en onheil niet accepteren omdat het naar Gods wil is. Al weer een vraagteken.
Annemarie van Gaal heeft nog een tweede opmerking en daarmee slaat zij de plank opnieuw mis. Ze zegt: "Armoede, ziekte en onheil zijn beter te accepteren ....... als je gelooft dat je hier op aarde maar één leven hebt". Een vreemde opmerking wat betreft al de vier genoemde religies. Wat betreft islam en christendom zijn armoede, ziekte en onheil juist makkelijker te accepteren, omdat er een geloof is in een eeuwig leven. Terwijl boeddhisme en hindoeïsme juist geloven in reïncarnatie en de opvatting hebben dat je meer dan één leven op aarde hebt. Ik heb opnieuw een vraagteken gezet bij haar column.
Wanneer ik haar tweede opmerking trouwens goed lees, dan suggereert Annemarie van Gaal dat armoede, ziekte en onheil moeilijker te accepteren zijn, wanneer je gelooft dat je hier op aarde meerdere levens hebt. Is dit wat zij gelooft, dat een mens meerdere levens op aarde heeft. Als dat zo is en het geen foutje in de column is, dan hangt zij een religie aan en moet zij haar conclusie ook op zichzelf toepassen. Namelijk een plaats in de marge van de samenleving innemen.

Gelukkig is ze van mening dat niet alle geweld in de wereld is toe te schrijven aan religie, maar volgens haar wel veel. Daarom is er alle reden om religie uit de wereld te helpen. Hiervoor heeft zij naast het geweld nog een reden. Religie is ongunstig voor economische groei, omdat het innovatie dempt. Een onderzoek over een periode vanaf 1990 door drie economen van Princeton is de motivatie voor haar opvatting. 
Nu ken ik dit onderzoek niet en kan en zal daar geen oordeel overgeven. Ik ben ook geen econoom en schrijf niet voor het Financieel Dagblad. Ik ben wel universitair geschoold en wel aan de Faculteit Godgeleerdheid en schrijf voornamelijk voor de kerk. Tegelijk heb ik ook een stuk algemene kennis meegekregen. Deze reikt verder dan 1990. Ik wil een aantal voorbeelden geven waaruit blijkt hoe innovatief christenen zijn (geweest)

Het waren de monniken die in Nederland begonnen zijn met het bouwen van dijken. Op de website watervragen.nl lees ik: "De verre voorouders van de huidige waterstaatstechnici zijn de monniken." Als het bouwen van dijken geen innovatie is, wat dan wel. Dat de monniken hierbij belangrijk waren blijkt wel wanneer we onze blik richt naar Marken. De monniken werden in 1345 van het eiland verdreven en op de website van de gemeente Marken wordt vermeld: "De afwezigheid van de Monniken zorgt ervoor dat de boeren de dijken verwaarlozen, en het leven van de landbouw en veeteelt steeds moeilijker wordt". Dit is juist een voorbeeld van de stagnatie van economische groei.

Soortgelijke voorbeelden kunnen we uitwerken wanneer we onze aandacht richten op weeshuizen, ziekenhuizen en scholen. Allemaal het werk van monniken en andere christenen. In hoeverre heeft de kerkbouw niet bijgedragen aan kennis. Al met al is over duidelijk te zien, dat christenen bijgedragen hebben aan innovatie.

Wanneer ik de lijn doortrek naar tegenwoordig dan zijn het christenen die op de bres springen voor mensen die hulp nodig hebben. We kunnen hierbij denken aan de opvang van asielzoekers, drugsverslaafden en dak en thuislozen. Vooral vanuit christelijke hoek is er hulp voor prostituees die er uit willen stappen en voor de re-integratie van gevangenen. Ook zijn vele diaconieën betrokken bij schuldhulpmaatje.
Maar laten we niet vergeten die vele christenen die werkzaam zijn bij Philips, NXP, Akzo, Shell, Unilever en allerlei andere multinationals. Natuurlijk zijn zij daar innovatief bezig.

Interessant is de slotopmerking van Annemarie van Gaal in haar column. Ze eindigt met te zeggen: "En de miljarden aan ontwikkelingssamenwerking geven we niet meer aan hulporganisaties maar alleen nog aan innovatieprojecten, vooral in die gebieden en landen waar de religie nu nog het belangrijkst is". Uitgezonderd noodhulp zijn christelijke hulporganisaties het hiermee eens. In landen waar nood is zal het geen pappen en nathouden moeten zijn, maar zal het land opgebouwd moeten worden. Mooi dat we het daar over eens zijn. Laten we daarom maar een uitroepteken plaatsen.



maandag 15 december 2014

Zij gingen allen op reis



Wanneer we lezen dat mensen op reis gaan, dan maakt dat niet zoveel indruk op ons. We zijn allemaal wel eens op reis geweest en vandaag de dag wordt er heel veel gereisd. Voor het werk of een dagje uit, voor familiebezoek of voor vakantie. Zo gaan velen voor één of meerdere dagen of weken weg uit de eigen woonplaats om elders in het land of de wereld te vertoeven. Niets bijzonders aan. 
Al wordt het anders wanneer we het zien in het licht van vroeger.Want als we terug in de tijd gaan, dan merken we op dat het voor 60 kaar geleden helemaal niet vanzelfsprekend was om op reis te gaan. Dat was uitzonderlijk. Bijna iedereen bleef op de plek. Dat mensen niet of haast niet reisden kwam onder andere door de beperkte vervoersmogelijkheden. Daarnaast hoefde men ook niet te reizen. Immers heel de familie en al de vrienden woonden in de buurt. Men trouwde met iemand uit het dorp of uit een dorp er naast en ging ook in de buurt wonen. Van reizen was geen sprake en reizen vanwege vakantie was vroeger een onbekend gegeven.

In dit licht is het vreemd dat Jozef in Nazareth woont. Waarom zou hij, die uit het nageslacht is van David, daar zijn timmerbedrijf hebben gehad? Hij kwam toch oorspronkelijk uit Bethlehem. Wat had hem doen besluiten om zich in Nazareth te vestigen? Het wordt ons niet verteld. Het zorgt er in ieder geval wel voor dat hij op reis moet wanneer keizer Augustus een gebod doet uitgaan dat heel de wereld ingeschreven moest worden. Hij was in ieder geval niet de enige die op reis moest. Ook Maria, zijn ondertrouwde vrouw, ging mee en verder gingen allerlei andere mensen op pad om zich te laten inschrijven. Een ieder in zijn eigen stad.

Zij gingen allen op reis. En wij? Gaan wij ook op reis? Ons tekstgedeelte lijkt ons hiertoe aan te moedigen. Alsof er tegen ons gezegd wordt: “Zij gaan allen op reis en wat doet u?” Wat doen wij? Eigenlijk zijn wij ook op reis. Op reis door het leven. Een reis waarbij wij allen onze eigen levensweg vervolgen. Waar brengt die reis ons eigenlijk naar toe? Wat is de eindbestemming? Weet u waar en wanneer het eindpunt bereikt is?

Zij gingen allen op reis. Hun reis was naar allerlei verschillende oorden. Er waren er die van Nazareth naar Bethlehem reisden. Ander mogelijk precies andersom. Waarschijnlijk reisden weer anderen naar Kana of naar Joppe of misschien naar Kapernaüm of naar Bethanië. Overal vandaan en overal naar toe ging de reis. Zij gingen dus wel allen op reis, maar zij reisden niet gezamenlijk. Een ieder ging zijn eigen weg.
Het is zo’n beetje als het leven, waar een ieder ook zijn eigen weg gaat. Soms wordt er met anderen samen gereisd en een andere keer wordt er weer alleen gereisd. Maar waarom vertelt Lukas ons dan, dat allen op reis gingen? Het is goed om de geschiedenis er even bij te pakken. 

Als eerste wordt ons verteld dat er een gebod uitging van keizer Augustus. Een ieder moet zich laten inschrijven. Hierna horen we dat mensen er gehoor aan geven. Ze gaan op pad. Een ieder naar zijn eigen stad om zich te laten inschrijven. Vervolgens lezen we in het bijzonder over de reis van één man. Jozef. Te midden van al die mensen die op reis gaan, licht Lukas er één uit. Jozef. Allen gaan dan wel op reis, maar willen we de juiste reisbestemming weten, dan moeten we Jozef volgen.

Jozef gaat op weg van Galilea uit de stad Nazareth naar Judea, naar de stad van David, die Bethlehem heeft. Want hij is uit het geslacht van David. Zoals gezegd gaat hij niet alleen. Met hem reist Maria. Van haar wordt verteld dat zij in ondertrouw is met Jozef. Ook horen we dat zij zwanger is. Niet de gebruikelijke weg, maar het was wel zo. Ze loopt op het laatst en haar buik spreekt boekdelen.
En die zullen ook geschreven worden. Boekdelen vol. Over de zwangerschap van Maria en over het kind wat zij in zich draagt. Het is ook hierom dat Lukas de blik richt van de menigte die op reis is op Jozef. Of eigenlijk ook niet op Jozef, maar op Maria en het Kind in haar schoot. Voor onze reis door het leven is het goed om van hen te weten.
Maria, hoogzwanger, maar het kind dat zij draagt is niet van Jozef. Trouwens ook niet van een andere man. Het Kind dat zij in zich draagt, is Gods Zoon. De Heilige Geest is over haar gekomen en de kracht van de Allerhoogste heeft haar overschaduwd. Tegelijk is Jozef niet onbelangrijk. Want het is door Jozef dat Maria als zijn aanstaande vrouw reist naar Bethlehem. En wat is die reis belangrijk. Want al vele eeuwen eerder heeft de profeet Micha voorzegt dat het Kind dat Maria in zich draagt in Bethlehem geboren zal worden.
Dit maakt duidelijk dat het Kind dat Maria in haar schoot draagt, niet zo maar een Kind is. Er is dus alle reden om Jozef en Maria te volgen op hun weg naar Bethlehem. Alle reden. Want op onze reis door het leven is het uitermate belangrijk dat wij weten wie dit Kind is. Want een kind dat verwekt is omdat de Heilige Geest over Maria is gekomen en de kracht van de Allerhoogste haar overschaduwd heeft, geeft alle reden om dit Kind te willen leren kennen.

Wanneer wij dan met Jozef en Maria op reis gaan en met hen aankomen in Bethlehem, dan maken we mee dat de bevalling plaats vindt. In Bethlehem baart Maria haar eerstgeboren Zoon. Haar Zoon en tegelijk de Zoon van de Allerhoogste, de Zoon van God. Wat is het goed wanneer wij de reis naar Bethlehem gemaakt hebben en onze levensweg niet allerlei andere plaatsen aan doet en aan Bethlehem voorbijgaat.
Want het is wezenlijk dat wij dit Kind leren kennen. Want dit Kind is God, die mens geworden is. Wat zou het vreselijk zijn wanneer wij dit Kind niet zouden leren kennen terwijl wij de mogelijkheid hebben om af te reizen naar Bethlehem. Want dit Kind van Bethlehem is niet gekomen om de wereld te veroordelen, maar om te behouden. Gods oordeel zal over de wereld gaan, maar in het Kind geeft God de mens de gelegenheid om aan het oordeel te ontkomen. Want het Kind van Bethlehem zal de Man van smarten worden. Hij zal aan het kruis de zonde van de wereld op zich nemen en Gods toorn over de zonde zal op Hem zijn. Wie in hem gelooft zal daarom niet in het oordeel komen en geen straf voor gedane zonden hoeven te dragen. Dit Kind bewerkt het heil.

Vraagt u Zijn Naam? Weet dat Hij de Christus heet. Gods Eniggeboren Zoon. Voor ons heeft Jezus de weg afgelegd van de hemel naar de aarde, opdat wij van nu af en voortaan met Hem zouden reizen. Laten wij zo allen op reis gaan en het Kind van Bethlehem volgen

vrijdag 5 december 2014

Sinterklaas

Vandaag wordt op bijna alle scholen en in veel huisgezinnen het sinterklaasfeest gevierd. Heel de familie bij elkaar en plotseling gaat de bel. Maar er is niemand aan de deur. Wel staat er een grote zak of een wasmand vol met cadeautjes. Sinterklaas is langs geweest. Of was het Zwarte Piet?

Deze laatste figuur heeft de sinterklaasviering de afgelopen jaren behoorlijk in de greep gehad. Mocht hij nu wel zwart zijn. Is hij een product van het koloniale slavernijverleden. Voor en tegenstanders zijn elkaar soms letterlijk in de haren gevlogen. Zelfs de presentatrice van het Sinterklaasjournaal kreeg een brief waarin zij bedreigd werd.

In de gevoerde discussie is veel aan de orde geweest. Maar er is toch iets buiten schot gebleven en wel de persoon van Sinterklaas. Want past de viering van Sinterklaas nog wel in deze tijd van secularisatie? Alles wat ook maar een beetje verwijst naar het christelijk geloof of naar de kerk moet opgeruimd worden. Het liefst wordt de geschiedenis herschreven en is Nederland nooit een christelijk land geweest. Maar Sinterklaas dan?

De werkelijke naam van Sinterklaas is Sint Nicolaas. Heel veel kerken in ons land zijn naar hem vernoemd. Vooral in plaatsen waar de scheepvaart hoogtij vierde. Hij is de patroonheilige van de zeevaarders. Daarmee is hij een Rooms Katholieke heilige. Dus iemand van de kerk. Zeker. Want hij was een bisschop. Op 6 december is zijn naamdag. Dan wordt herdacht dat hij gestorven is en in mocht gaan in het Koninkrijk van God in de hemel.
Vroeger mochten kinderen op 5 december de schoen zetten en wanneer zij dan 's morgens wakker werden, was de schoen gevuld door de heilige van die dag; Sint Nicolaas. Hij is naast de zeevaarders ook de beschermheilige van de (arme) kinderen.

Wanneer vandaag dus Sinterklaas gevierd wordt, zijn we feitelijk een dag te vroeg. Maar tegelijk wordt er een Rooms Katholiek / kerkelijk feest gevierd. Wie terugkijkt op het ontstaan van het Sinterklaasfeest zal niet alleen over de persoon van Zwarte Piet moeten nadenken, maar ook over Sinterklaas. Vooral seculier Nederland dat te hoop loopt tegen alles wat christelijk is zal hier een antwoord op moeten geven. Kan de persoon van Sint Nicolaas nog wel in onze tijd of is het een overblijfsel uit het verleden van ons eens christelijke land? Iets dat velen zo snel mogelijk willen vergeten.

Laten we dan gelijk een andere naam verzinnen voor de vakantieperiode aan het einde van dit jaar. Want kerst is zo christelijk. Al blijf ik de komst van Jezus Christus naar deze aarde vieren en hoop ik dat u de Bijbel ook eens opslaat om hier over te lezen. U vindt het kerstevangelie in het Bijbelboek Lukas.